#start - Wydział Filozoficzny
Głęboka analiza czy intuicja? Naukowcy sprawdzili, która część mózgu pomoże nam dostosować strategię wyboru
Dlaczego czasem dokładnie analizujemy wszystkie informacje, a innym razem wystarcza nam intuicja? Naukowcy Uniwersytetu Jagiellońskiego wykazali, że część mózgu określana jako przedruchowe pole dodatkowe, pomaga dopasować sposób podejmowania decyzji do sytuacji. Po jej nieinwazyjnej stymulacji badani częściej wybierali strategię najlepiej odpowiadającą charakterowi zadania.
Nowy podręcznik "Integracja w warunkach wielokulturowości"
Nowy podręcznik „Integracja w warunkach wielokulturowości” to praktyczne wsparcie dla nauczycieli, nauczycielek i edukatorów pracujących z dziećmi i młodzieżą w środowisku wielokulturowym i wielojęzycznym.
Pracownicy Wydziału Filozoficznego UJ wyróżnieni za działalność naukową w 2025 roku
26 października 2026 roku w auli Collegium Novum odbyła się uroczystość uhonorowania pracowniczek i pracowników Uniwersytetu Jagiellońskiego za najwyżej ocenione osiągnięcia naukowe i publikacyjne w 2025 roku. W gronie wyróżnionych znaleźli się również pracownicy z Wydziału Filozoficznego UJ.
Miasto dobre dla osób starszych to miasto dobre dla wszystkich
Osoby starsze to niezwykle zróżnicowana grupa społeczna. W badaniu z udziałem ponad 4 tys. osób powyżej 65 lat naukowcy wyodrębnili aż pięć grup różniących się oceną warunków życia w ich miastach. Wyniki wskazują, że skuteczne działania wobec starzejącego się społeczeństwa wymagają odejścia od „rozwiązań takich samych dla wszystkich”. Uniwersalne rozwiązania często okazują się niewystarczające - mówi Jolanta Perek-Białas, prof. UJ.
Kiedy opieka wyklucza? Niewidzialny świat nieformalnych opiekunów i opiekunek osób żyjących z demencją
Rodzinni opiekunowie i opiekunki osób żyjących z demencją bywają narażeni na stopniowe wykluczenie społeczne, obejmujące nie tylko izolację, ale także pogarszającą się sytuację ekonomiczną i ograniczony dostęp do wsparcia – wynika z badania zespołu Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wraz ze starzeniem się społeczeństwa jednym z kluczowych zadań polityki społecznej i zdrowotnej jest dostrzeżenie zróżnicowanych potrzeb nieformalnych opiekunów i opiekunek, w tym pełniących opiekę w swoich rodzinach.
Naukowcy Wydziału Filozoficznego UJ w rankingu World’s Top 2% Scientists 2025
Z dumą informujemy, że czworo pracowników naszego Wydziału znalazło się w prestiżowym zestawieniu World’s Top 2% Scientists, przygotowywanym przez Uniwersytet Stanforda we współpracy z wydawnictwem Elsevier.
Stymulacja mózgu może wzmacniać kontrolę nad impulsywnymi decyzjami
Zdolność do kontrolowania impulsów, np. decyzji dotyczących korzystania z gier hazardowych, jest związana z konkretnymi procesami neurobiologicznymi, które można modyfikować - wynika z międzynarodowego badania z udziałem prof. Mirosława Wyczesanego z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Uczestnicy badania po stymulacji określonego regionu mózgu podejmowali bardziej racjonalne decyzje, zwłaszcza w sytuacjach wysokiego ryzyka straty.
Degettoizacja społeczności romskich: integracja czy utrata tożsamości?
Degettoizacja, czyli proces rozpraszania np. romskich osiedli, często skutkuje lepszą edukacją dzieci, zwiększa szanse na zatrudnienie, zmniejsza poziom napięć społecznych. Jednocześnie może osłabiać więzi wspólnotowe, które są fundamentem romskiej kultury. Potencjalnym kosztem degettoizacji może być utrata odrębności kulturowej - pisze dr hab. Jacek Bylica z Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Polsko-niemiecki zespół pokazuje, jak naprawdę zmienia się mózg osób niewidomych
Jak rozwija się mózg osoby, która nigdy nie widziała? Korzystając z nowoczesnych technik obrazowania badacze z Instytutu Psychologii Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Instytutu Maxa Plancka ds. Nauk Poznawczych i Mózgu Człowieka w Lipsku zweryfikowali mechanizmy, odpowiadające za reorganizację i zmiany strukturalne kory wzrokowej osób niewidomych od urodzenia. Ich wyniki pokazują, że mózg osób niewidomych nie jest “gorszy”, ale po prostu działa inaczej.
Laureatki Laudacji Studenckich 2026 z Wydziału Filozoficznego
20 października odbyła się gala finałowa XV edycji Laudacji Studenckich UJ. To wyjątkowe wyróżnienia przyznawane przez społeczność studencką.
Komunikat Administratora Danych
Zgodnie z wymogami Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) Dz. U. UE. L. 2016.119.1. z dnia 4 maja 2016 r. Administrator danych osobowych - Uniwersytet Jagielloński zawiadamia o naruszeniu danych osobowych w zakresie adresów e-mail.
Nie warto ignorować ekspertów; lekceważenie wiedzy osłabia społeczeństwo
Lekceważenie wiedzy eksperckiej nie jest jedynie nierozsądne, jest błędem moralnym i społecznym. Jeżeli eksperci są regularnie ignorowani bez dobrych powodów, ich reputacja słabnie. W konsekwencji wszyscy tracimy ważny mechanizm pozwalający odróżniać wiarygodne źródła informacji od niewiarygodnych. Stawką nie jest indywidualna wiedza, lecz zdolność społeczeństw do podejmowania racjonalnych decyzji - pisze dr Dominik Jarczewski, filozof Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Prawda w epoce fake newsów. Dlaczego wciąż ma znaczenie?
Teorie spiskowe, propaganda i dezinformacja pokazują, że prawda nie zawsze wygrywa w debacie publicznej. Czy oznacza to, że jest tylko jedną z wielu konkurujących wartości? Zdaniem dr. Dominika Jarczewskiego z Uniwersytetu Jagiellońskiego wręcz przeciwnie, nawet fałsz funkcjonuje dzięki temu, że odwołuje się do naszego przekonania o szczególnej wartości prawdy.
Aktywizm młodych niejedno ma imię
Główną barierą w angażowaniu się młodych ludzi w sprawy społeczne nie jest brak zainteresowania, lecz sposób, w jaki postrzegany jest aktywizm. Negatywne skojarzenia z radykalnymi formami działania, poczucie, że aktywizm nie jest „dla każdego” oraz obawy przed oceną ze strony innych sprawiają, że część młodzieży pozostaje bierna, mimo że podziela cele ruchów społecznych - pokazują badania Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Elastyczność czy niestabilność zawodowa? Pandemia zmieniła postrzeganie kariery wśród młodych pracowników
Pandemia COVID-19 zmieniła sposób, w jaki młodzi ludzie myślą o zawodowej przyszłości. Badania dr Dominiki Winogrodzkiej z Uniwersytetu Jagiellońskiego pokazują, że dla pokolenia Millenialsów stabilność coraz rzadziej oznacza etat na lata, a coraz częściej zdolność przystosowania się do nieustannej niepewności, pracy projektowej, podnoszenia kompetencji i przekwalifikowywania.
Kryzys klimatyczny kryzysem zdrowotnym. Dlaczego edukacja zdrowotna powinna być też ekologiczna?
Zmiany klimatyczne wpływają na kondycję fizyczną i psychiczną ludzi oraz jakość życia. Dzieci już podczas nauki szkolnej powinny rozumieć zależności między środowiskiem a zdrowiem oraz uczyć się np. ograniczania konsumpcji, odpowiedzialnego korzystania z zasobów, troski o jakość powietrza czy oszczędzania energii - przekonuje prof. Anna Gaweł z Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Czy można zmniejszyć społeczną polaryzację? Badania wskazują na siłę norm społecznych
Polaryzacja społeczna staje się jednym z największych wyzwań współczesnych demokracji. Nowe badanie europejskich psychologów m.in. z Uniwersytetu Jagiellońskiego pokazuje jednak, że nawet w silnie podzielonych społeczeństwach można ograniczać wzajemną wrogość pod warunkiem wzmacniania tzw. norm inkluzywności, czyli norm społecznych opartych na szacunku, dialogu i równości
Udział dr hab. Małgorzaty Michel, prof. UJ, w międzynarodowej konferencji na zaproszenie organizacji COPE
W dniach 10-13 czerwca nasza pracowniczka dr hab. Małgorzata Michel, prof. UJ, uczestniczyła w międzynarodowej konferencji we Włoszech na zaproszenie międzynarodowej organizacji COPE - Children of Prisoners Europe. Konferencja nosiła tytuł: "Building holistic ecosystem for children with a parent in prison - across NGOs, prisons, schools, media and society".
Wielki sukces Wydziału Filozoficznego UJ w konkursach NCN
Narodowe Centrum Nauki ogłosiło wyniki konkursów OPUS 30 i SONATA 21. W gronie laureatów znalazło się aż 6 badaczek i badaczy z Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego. To rezultat, który szczególnie cieszy – a to dlatego, że Wydział Filozoficzny znalazł się w ścisłej czołówce jednostek UJ pod względem liczby zdobytych grantów NCN.
Badania prof. Małgorzaty Michel a nowelizacja Ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Rzecznik Praw Dziecka Monika Horna-Cieślak w wystąpieniu generalnym z dnia 26 kwietnia 2026 skierowanym do Pani Ministry Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Agnieszki Dziemianowicz- Bąk, które dotyczy sprawy doregulowania kwalifikacji, doświadczenia oraz zasad zatrudniania wychowawców pracujących w placówkach wsparcia dziennego powołuje się na publikacje jak i badania naukowe dr hab. Małgorzaty Michel z Instytutu Pedagogiki Wydziału Filozoficznego UJ.
Promocje doktorskie dyscyplin prowadzonych przez Wydział Filozoficzny
Prorektor UJ ds. dydaktyki prof. Paweł Laidler przewodniczył promocjom doktorskim dyscyplin: nauki o kulturze i religii, filozofia, psychologia, pedagogika prowadzonych przez Wydział Filozoficzny UJ. Uroczystość odbyła się 14 kwietnia 2026 roku w auli Collegium Novum. 9 promowanych złożyło przysięgę doktorską i odebrało dyplomy z rąk promotorów.
Projekt pod kierownictwem naukowym prof. Jolanty Perek-Białas wspiera rozwój Polski przyjaznej osobom starszym
Polska Sieć Miast i Społeczności Przyjaznych Osobom Starszym, rozwijana od 2023 roku przez Uniwersytet Jagielloński, ze szczególnym udziałem kierowniczki naukowej prof. Jolanty Perek-Białas z Instytutu Socjologii UJ, wchodzi w nowy etap. UJ uzyskał oficjalną afiliację przy Globalnej Sieci Miast i Społeczności Przyjaznych Osobom Starszym WHO, a współpraca z miastami, gminami i instytucjami krajowymi zyskała formalne, międzynarodowe umocowanie. 19 maja w Warszawie odbyła się uroczysta gala podkreślająca znaczenie tego partnerstwa.
Dziedzictwo ciszy. “Pokolenie po” w polskiej literaturze
Co się dzieje, gdy prawda o własnym pochodzeniu wychodzi na jaw dopiero po latach? Jak włączyć ją do już ukształtowanej tożsamości? Anna Kuchta z Uniwersytetu Jagiellońskiego analizuje literaturę drugiego pokolenia polskich Żydów po Holokauście, pokazując różnorodne strategie mierzenia się z odziedziczoną traumą — od wyparcia po aktywne poszukiwanie rodzinnej historii i kulturowych korzeni.
Kto pierwszy w kolejce do szczepień? Ktoś z najmniejszym prawdopodobieństwem przeżycia
Kto powinien dostać szczepionkę jako pierwszy: ten, kto ma przed sobą więcej lat życia, czy ktoś starszy, kto w razie zakażenia może nie przeżyć najbliższych tygodni? Poprawienie sytuacji kogoś, kto znajduje się w gorszym położeniu wyjściowym, jest powszechnie uznawane za moralnie bardziej wartościowe, niż porównywalna poprawa sytuacji osoby w lepszym położeniu, problem polega jednak na tym, że zdefiniować „gorsze położenie” można na wiele różnych sposobów - pisze prof. Tomasz Żuradzki z Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Empatia czy lęk. Co naprawdę decyduje o naszym stosunku do uchodźców?
Strach przed wojną nie musi prowadzić do zamknięcia i niechęci, może zwiększać empatię i poparcie dla uchodźców. Wyższy poziom wrogości wobec migrantów wykazują osoby, które postrzegają ich jako zagrożenie dla kultury i tożsamości narodowej. Obawy te mogą być ważniejsze niż kwestie ekonomiczne czy bezpieczeństwa - wynika z badania naukowców z Behaviour in Crisis Lab w Instytucie Psychologii Uniwersytetu Jagiellońskiego.
EU Kids Online 2026: polscy uczniowie rzadko wykazują nasilone objawy problematycznego korzystania z internetu
Większość polskich uczniów nie wykazuje nasilonych objawów nadmiernego korzystania z internetu, jednak ponad 60 proc. spędza w weekendy więcej czasu online niż w dni szkolne. Młodsi uczniowie częściej reagują niepokojem na brak dostępu do sieci i mają większe trudności z ograniczaniem aktywności cyfrowej - wynika polskiej edycji badania EU Kids Online, przeprowadzonego wśród uczniów i uczennic między 10 a 16 rokiem życia.
Ostry ból zmienia postrzeganie ciała
Ból nie tylko informuje nas o stanie organizmu, ale także wpływa na obraz ciała. W badaniu przeprowadzonym przez dr Aleksandrę Budzisz, przy współpracy Uniwersytetu Jagiellońskiego i Akademii Wychowania Fizycznego w Katowicach, wykazano, iż ostry ból wiązał się ze zwiększonym zniekształceniem percepcji ciała, zmianami w postrzeganiu kształtu oraz rozmiaru jego bolesnej części i obniżoną satysfakcją z własnego ciała
Czy każdy powinien wybrać swoją definicję śmierci? Filozofowie proponują nowe zasady
Jeszcze do niedawna moment śmierci definiowano, jako ustanie bicia serca i oddychania. Obecnie medycyna uznaje również kryteria neurologiczne, takie jak nieodwracalna utrata wszystkich funkcji mózgu. Coraz więcej badań wskazuje jednak, że ani nauka, ani społeczeństwo nie mają jednej, spójnej odpowiedzi na pytanie, kiedy człowiek umiera. „Pozwólmy zatem ludziom wybrać kryteria, według których chcieliby być uznani za zmarłych” - argumentuje dr Vilius Dranseika z Uniwersytetu Jagiellońskiego.
![[ogłoszenie] Konkurs na stanowisko stypendystki/stypendysty w Instytucie Filozofii](/documents/d/phils/instytut_filozofii_900x300.jpg?download=true)
